#Flexibele Winningen

Bij Vitens werken we er dagelijks aan om blijvend drinkwater te kunnen garanderen. Het is van essentieel belang dat de winningen zowel voldoende, als goede kwaliteit drinkwater leveren. Niet alleen nu, maar ook in de toekomst. Over het algemeen geldt dat de grondwaterkwaliteit in Nederland de afgelopen eeuw achteruit is gegaan, maar er kunnen in de toekomst ook andere ontwikkelingen plaatsvinden die het winnen van voldoende schoon drinkwater kunnen beïnvloeden. Voorbeelden zijn de invloed van landbouw, medicijnresten en opkomende stoffen, verdroging, klimaatverandering, energietransitie en verstedelijking. Dit vraagt niet alleen om robuuste, maar vooral ook om flexibele winningen.

Vanuit het thema ‘Winnen’ zijn wij actief bezig met innoveren op winconcepten om zo de winning van water te optimaliseren. Samen met onze partners Deltares en Ruimtevolk zij wij bijvoorbeeld aan het initiatief Flexibele Winningen begonnen. Bij dit initiatief staat de vraag ‘hoe maken we onze drinkwaterwinningen in de toekomst flexibel?’ centraal. Hiervoor willen wij ook graag jullie stem en mening horen. Hoe ziet jouw ideale drinkwaterwinning van de toekomst eruit? Deel dit met ons door het te tekenen op de bijgevoegde bijlage. Deze kun je tot 1 november opsturen naar anne.immers@vitens.nl.

Wij zijn benieuwd!

Volg Ons    

Schrijf je in om op de hoogte te blijven van alle nieuwtjes op deze website

Bedankt voor het aanmelden!

Bodem als Indicator

Achtergrond van project
Het voorkomen van te hoge nitraatconcentraties in grondwater past in de uitdaging op zo efficient mogelijk om te gaan met voeding- en grondstoffen, en een goed werkend bodem- en ecosysteem. Monitoring en maatregelen worden nu specifiek ingezet en gepland bij grondwaterbeschermingsgebieden die gevoelig zijn voor nitraatuitspoeling. In 2017 hebben LTO, IPO, Vewin en de ministers van LNV en I&W een bestuursovereenkomst gesloten om in de toekomst te voldoen aan de norm voor nitraat van 50 mg/L in het uitspoelingswater uit de wortelzone. Normen voor bemesting zijn generiek vastgelegd in de Meststoffenwet. Indien nitraatconcentraties lokaal toch de norm overschrijden kunnen boeren via diverse maatregelen proberen hun stikstof verlies te verlagen: mest anders verdelen over de percelen, of anders gedurende het jaar, of het verlagen van bemesting.

Degelijke maatregelen wil je alleen doen als ze effectief zijn, en werkelijk leiden tot minder uitspoeling. In de praktijk zien we echter dat nitraatconcentraties in het bovenste grondwater sterk varieren en niet sterk gerelateerd zijn aan de stikstofbodemoverschotten. Dit is waarschijnlijk voor en belangrijk deel te wijten aan de denitrificatie, de afbraak van organische stof en nitraat onder zuurstofarme omstandigheden. De nitraatconcentraties in grondwater zijn sterk gerelateerd aan de grondwaterstand in percelen maar andere indicatoren op de grote variatie te verklaren ontbreken. Er is daarom behoefte om te weten in welke percelen weinig denitrificatie optreedt omdat daar maatregelen van boeren het meest effectief zijn, en om te weten waar veel denitrificatie optreedt omdat daar maatregelen van boeren nauwelijks effectief zijn.

De onderzoeksvraag
De provincie Gelderland en Vitens wil weten welke bodemgegevens, naast grondwatertrap, kunnen helpen bij het verklaren van de nitraatconcentraties in grondwater. Te denken valt aan bodemgegevens zoals de bodemkaart, of gegevens die via eenvoudige middelen te verzamelen zijn zoals bodemanalyses, teeltgegevens of grondwaterstanden. Bij aanvang vsan ht project hebben we gesteld dat potentiele kanshebbers voor dergelijke indicatoren zijn: profielbeschrijvingen met aanwijzingen voor dunne laagjes organisch stof in de ondergrond, opgeloste organische stof in grondwater, of gedetailleerde kennis van lokale grondwaterstanden.

Projectaanpak
De aanpak is als volgt:
1. Bemonstering van locaties met dezelfde bodemtype en grondwatertrap maar met verschillende nitraatconcentaties. Vraag is welke indicator deze verschillen verklaard.
2. Bemonstering van een aantal percelen om vast te stellen of de indicator een perceeleigenschap is, gerelateerd is aan de teelt of grondbewerking door de boer, of dat het een natuurlijke variatie is.
3. Bemonstering van willekeurige locaties om te toetsen of de indicator werkelijk een voorspellend werkt voor nitraat in bovenste grondwater.

In alle gevallen worden locaties bemonsterd die eerder bemonsterd zijn via diverse meetnetten waardoor grondwateranalyse voorhanden zijn.
Samenwerking met externe partners
Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking door Wageningen Universiteit & Research, Vitens en provincie Gelderland.

Het project Bodem als Indicator valt ook onder het Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) Deltatechnologie. TKI Deltatechnologie bestaat uit verschillende samenwerkingsverbanden. Dit zijn verschillende kennisinstellinen, overheden en private groepen. Samen zorgen ze voor een goede watervolume, oppervlaktewaterkwaliteit en hoogwaterbeheersing. Dit zal er voor zorgen dat het leven an de Nederlandse Delta zoveel mogelijk behouden wordt. Door hier op te klikken, kunt u meer lezen over dit onderwerp.

Contact opnemen?
Thema-ambassadeur Ate Oosterhof is bereikbaar via ate.oosterhof@vitens.nl

Maatregelen voor een schone bron

Achtergrond van project
In de lange-termijn visie (Veerkrachtig Vooruit, 2016) beschrijft Vitens haar voorkeur voor een duurzame drinkwaterwinning: een waterwinning die de ruimtelijke claim zo beperkt mogelijk houdt en gebruik maakt van een zo schoon mogelijke bron. Op dit moment heeft Vitens niet overal een schone bron tot haar beschikking. Zo worden bij winningen steeds vaker lage concentraties van antropogene stoffen teruggevonden, zoals bestrijdingsmiddelen, medicijnresten of industriële stoffen. Hier zijn diverse oorzaken voor. Het grondgebruik in de omgeving van de winning kan bijvoorbeeld een groot effect hebben op de kwaliteit van de bron. Vitens heeft maar beperkte middelen of het gezag om hier invloed op uit te oefenen. Het aangaan van duurzame samenwerkingen met stakeholders in de omgeving, met als doel het verbeteren van de inpassing van de winning en de kwaliteit van de bron, kan hier een oplossing voor bieden. Daarnaast kan Vitens zelf ook maatregelen nemen om de kwaliteit bij drinkwaterbronnen te beschermen.

Onder maatregelen verstaan we hier acties in het bodem- en grondwatersysteem die eraan bijdragen dat verontreinigende stoffen uit het grondwater worden verwijderd voordat ze de winning bereiken. Hierbij kan worden gedacht aan het gebruik van de bodem als reactief filter, het stimuleren van zuiverende processen in de bodem, of het toepassen van andere zuiverende technieken. Sommige maatregelen zijn al in praktijk gebracht bij enkele winningen, terwijl andere nog in een experimenteel stadium verkeren.
Met dit project wil Vitens erachter komen welke maatregelen kunnen leiden tot een schone en duurzaam ingepaste bron.

De onderzoeksvraag
Vitens wil weten welke maatregelen in de omgeving van een winning kunnen worden toegepast om de bronkwaliteit hiervan te verbeteren. Als eerste stap wordt hiervoor een inventarisatie van een breed scala aan maatregelen om bronnen schoon te maken en houden uitgevoerd, welke worden getoetst op effectiviteit, kosten, randvoorwaarden, voor- & nadelen, financiële impact, toepasbaarheid (welke termijn),et cetera.

Uitgangspunten zijn hierbij:
– schone bron;
– duurzaam ingepaste winning;
– verbetering bij de bron (t.o.v. maaiveld).

Projectaanpak
De aanpak is als volgt:
1. Eerste inventarisatie van stofgroepen, mogelijke maatregelen en opstellen beoordelingssystematiek;
2. Workshop waarbij de systematiek wordt getoetst op voorbeeldwinningen (winningen waarbij antropogene stoffen in het ruwwater worden gevonden);
3. Uitwerken maatregelen en beoordeling.

Eerste selectie van stofgroepen die worden bekeken:
– nitraat;
– bestrijdingsmiddelen;
– medicijnresten;
– industriële stoffen;
– vluchtige stoffen;
– chloride;
– hardheid en nikkel ten gevolge van nitraat;
– microbiologische verontreinigingen.

Methoden worden getoetst (op basis van literatuur) op de volgende elementen:
– beknopte beschrijving van de maatregel;
– stofgroep;
– effectiviteit;
– snelheid;
– kosten;
– randvoorwaarden;
– effecten op doorlatendheid bodem (verstopping);
– voor- en nadelen;
– praktijkrijpheid (theoretisch/experimenteel/bewezen);
– welke stakeholders zijn betrokken/nodig en hoe.

Samenwerking met externe partners
Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Deltares

Contact opnemen?

Thema-ambassadeur Ate Oosterhof is bereikbaar via Ate.Oosterhof@vitens.nl

Meten grondwaterstroming door middel van glasvezel

Achtergrond van project
Inzicht in de stroming van grondwater is belangrijk voor de bescherming van onze bronnen (grondwaterbeschermingsgebieden etc.), putverstopping en ondergrondse ontijzering. Op dit moment kan de stroming van grondwater echter niet direct gemeten worden. Deze wordt gemodelleerd of afgeleid uit indirecte metingen. Recent vinden er ontwikkelingen plaats op het gebied van glasvezeltechniek om deze stroming in situ te meten. Dit werkt door het opwarmen van een glasvezelkabel en nauwkeurig te meten hoe snel de kabel opwarmt. Hoe sneller het grondwater stroomt, hoe langer het duurt voordat de kabel warm is. Met dit project willen we deze techniek een stap verder brengen en op het puttenveld ’t Klooster toepassen.

    Onderzoeksvraag

    • Hoe vertalen we een labopstelling naar een puttenveld in bedrijf?
    • Zien we in de metingen de heterogeniteit van de bodem terug?
    • Hoe verhouden de metingen zich tot de modelvoorspellingen?
    • Kunnen we de ontwikkeling van putverstopping en ondergrondse
      ontijzering monitoren?
    • Is deze techniek van meerwaarde voor Vitens? En hoe pas je dat
      vervolgens toe?

    Projectaanpak
    Vanuit de samenwerking met Wetsus is in 2018 een promotieonderzoek naar voren gekomen waarbij de glasvezeltechniek verder onderzocht ging worden. Vitens heeft deze kans aangegrepen om dit onderzoek te combineren met een pilot. Het waterwingebied ’t Klooster is hier geschikt voor omdat er een aantal vragen leven op het gebied van grondwaterstroming. Deze pilot is vormgegeven in een TKI onderzoek met meerdere partijen.

    Het project is in verschillende fases en onderdelen opgezet;
    Fase 1, testen techniek (2018-2019)
    1. Labproeven
    2. Installatie in het veld
    3.Testen installatie

    Fase 2, toepassen techniek (2019-2020)
    Eind 2019 zal de techniek verder toegepast gaan worden om inzicht te vergroten in putverstopping en ondergrondse ontijzering. Hiervoor zal de pilot nog iets worden uitgebreid. Het idee is dat we hiermee de overgebleven onderzoeksvragen kunnen beantwoorden.

    Samenwerking met externe partners
    In het project werken wij samen met Deltares, Arcadis en Wetsus

    Contact opnemen?

    Thema-ambassadeur Ate Oosterhof is bereikbaar via Ate.Oosterhof@vitens.nl

    Bodemhack Achterhoek

    Bodemhack Achterhoek

    In drinkwatergebied ’t Klooster in de Achterhoek levert de bodem een dubbele prestatie; een productief gewas aan de bovenkant, en drinkwater aan de onderkant. Hoe zorgen we goed voor deze bodem?

    De centrale vraag van deze data-gedreven hackathon, georganiseerd door FarmHackNL, is: Wat zijn bepalende factoren voor de bodemkwaliteit ten behoeve van grondwaterkwaliteit en landbouwproductie?

    De drie initiatiefnemers Vitens, Provincie Gelderland en WUR stellen data beschikbaar waardoor unieke combinaties mogelijk worden. Er zijn data op het gebied van bodem, agrarisch gebruik, (grond)waterkwaliteit en -kwantiteit.

    We brengen een unieke groep experts samen die gezamenlijk zowel domein als data goed beheersen. Aan jullie de uitdaging dit eens tot de bodem uit te zoeken.

     

    Resultaten BodemHack Achterhoek
    Hoe zorg je dat je zowel drinkwater als landbouwgewassen kunt blijven produceren? Die vraag wilden we wel eens uitdiepen in samenwerking met de Provincie Gelderland en Wageningen Universiteit & Research. We kozen voor een niet-alledaagse aanpak: de BodemHack. Kort gezegd gooiden we de onderzoeksgegevens van een proefboerderij van de WUR, gegevens van de provincie en onze bodemdata over drinkwaterwinning Hengelo ‘t Klooster -die op een steenworp afstand van elkaar liggen- op een hoop. Zo ontstond een unieke combinatie van data over een specifiek geografisch gebied over bodem, agrarisch gebruik, (grond)waterkwaliteit en -kwantiteit. FarmHackNL bracht een groep van data-scientists, boeren, bodemkundigen en hydrologen bijeen die twee dagen lang mochten graven in die berg data.

    Op donderdag 31 mei en vrijdag 1 juni was FarmHackNL met ruim 30 van deze ‘hackers’ te gast bij proefboerderij De Marke in de Achterhoek. Vier teams gingen los op de data. Na de lunch was er nog even tijd of te zien waar al die data nu over gaat: de bodem. Na een beetje graven in dit gebied, kom je al snel uit bij het zand. Daardoor stromen nutriënten, gemakkelijker dan in andere gebieden, uit naar het grondwater.

    Voorafgaand aan de hackathon zijn 4 challenges opgesteld welke werden toegelicht aan het begin van de hackathon. Na de presentaties kon iedereen kiezen voor een van de challenges. Zo ontstonden er interdisciplinaire teams. Deze teams gingen gezamenlijk aan de slag met elk een andere challenge, bijvoorbeeld over de prestatie van percelen in droge of natte periodes. Het is verbazingwekkend hoeveel in korte tijd mogelijk is, wanneer veel deskundigheid bij elkaar komt.

    Zelfs ’s avonds na het eten werd er nog hard doorgewerkt om tot een presentabel resultaat te komen voor de jury. Aan het einde van de hackathon werd er door elk team een pitch gegeven. Daarna was het aan de jury om het beste team uit te roepen.

    De jury bestaande uit de initiatiefnemers van WUR, Vitens en Provincie Gelderland waren unaniem: winnaar van deze BodemHack werd MaxiMy-N. Een fantastisch concept dat veel kansen biedt en een fijnmaziger en beter beheer mogelijk maakt op basis van de gewenste impact, in plaats van op generieke normen. De Achterhoek lijkt om allerlei redenen een ideaal pilotgebied voor MaxiMy-N. Zo is het gebied bijzonder rijk aan data, is er de winlocatie van Vitens en veerden betrokkenen in het gebied (De Marke, Vruchtbare Kringloop Achterhoek) meteen op bij het zien van het concept. Gefeliciteerd aan het MaxiMy-N team!

    Meer informatie over de resultaten van de BodemHack is hier te vinden. De WUR, Provincie Gelderland en Vitens praten nu verder hoe ze de samenwerking op dit gebied kunnen versterken.

    Horizon 2020 BINGO

    Achtergrond van project
    Het Horizon 2020 project BINGO: Bringing INnovation to onGOing water management – a better future under climate change (2015-2019) heeft als doel om praktische informatie en instrumenten te ontwikkelen voor organisaties onderhevig aan de effecten van klimaatverandering. Met deze tools krijgen eindgebruikers, water managers, beleidsmakers en besluitvormers meer inzicht in klimaatprognoses inclusief droogte en overstromingen.

    Een van de 6 onderzoek locaties is de Veluwe (1250 km²). Het onderzoek is gericht op de huidige en toekomstige waterschaarste op het gebied van drinkwater (80-100 Mm3/jaar) en industrie water (25-30 Mm3/jaar) welke in competitie is met water wat gebruikt wordt voor landbouw en natuur.

    Onderzoeksvragen

    • Wat zijn de effecten van klimaatverandering op de toekomstige grondwaterstanden op de Veluwe?
    • Welke mate van grondwaterverdamping is te verwachten op de Veluwe?
    • Wat zijn adaptatiestrategieën voor organisaties op basis van de opgedane kennis?

    Projectdoelen

    • Verbeterde hydrologische modellen, waardoor meer inzicht is in:
      – droogteperiodes
      – waterschaarste
      – watergebruik van natuur en landbouw
      – grondwaterverdamping
    • Beter inzicht in de effecten van klimaatverandering op de Veluwe
    • Ontwikkeling van praktische informatie en instrumenten voor meer inzicht in klimaatprognoses inclusief droogte en overstromingen

    Projectaanpak
    De verschillende werkpakketten kunnen hier worden gevonden: http://www.projectbingo.eu/workplan

    Samenwerking met externe partners
    In dit project werken wij samen met de provincie Gelderland en de KWR.